ΤΟ ΚΗΡΥΓΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
Ἀριθμός 30
ΚΥΡΙΑΚΗ Θ΄ΜΑΤΘΑΙΟΥ
02-08-2026

Συνεχίζεται, ἀδελφοί μου, ἡ ἀναφορά μας στά ἱερά σύμβολα.
Εἴχαμε προείπει γιά τόν ΙΧΘΥ πού συμβολίζει τόν Χριστό.
Ὁ Τερτυλλιανός χαρακτηρίζει τούς πιστούς μικρά ψαράκια. «Ἰχθύδια
ἡμεῖς, κατά τό παράδειγμα τοῦ ἡμετέρου ἰχθύος, ἐγεννήθημεν ἐν τῷ
ὕδατι» καί μόνο ὅταν παραμένουμε στό νερό, δηλαδή στή Χάρη τοῦ
Βαπτίσματος, σωζόμεθα. Ὁ ἱερός Αὐγουστῖνος λέγει πώς ψάρι στό
κάρβουνο εἶναι σύμβολο τοῦ θείου Πάθους. Ψάρι φέρον στή ράχη του
πλοῖο εἶναι σύμβολο τοῦ Χριστοῦ, ὡς θεμελίου ἀσαλεύτου τῆς
Ἐκκλησίας. Τό ψάρι ὡς χριστιανικό σύμβολο χρησιμοποιήθηκε στίς
λυχνίες, στίς σφραγίδες καί στά δαχτυλίδια τῶν πιστῶν. Τό
καθαγιασμένο ψάρι μέ κρασί καί ἕνα πανέρι μέ ψωμί (ὅπως ὑπάρχει
στήν εἰκόνα τοῦ Μυστικοῦ Δείπνου) ἀντιπροσωπεύει στήν χριστιανική
τέχνη τήν Θεία Μετάληψη ἀπό τόν Κύριο. Τά τρία ψάρια μέ ἕνα κεφάλι
συμβολίζουν τήν ἑνότητα τῆς Ἁγίας Τριάδος καί τρία δεμένα
συμβολίζουν τό Βάπτισμα στό ὄνομα τῆς Τριάδος. Ὁ Κλήμης ὁ
Ἀλεξανδρεύς παρατηρεῖ: «Ὁ Χριστός εἶναι ὁ Ψαράς πού ψαρεύει καί
σώζει τούς ἀνθρώπους ἀπό τό πέλαγος τῆς κακίας.
Ο ΑΡΤΟΣ. Πάντοτε ὁ ἄρτος, ὡς βασικό στοιχεῖο τῆς τροφῆς τοῦ
ἀνθρώπου καί τῆς διατήρησης τῆς ζωῆς του, ἀπολάμβανε τήν
πρέπουσα τιμή στίς διάφορες θρησκεῖες. Στούς Ἑβραίους ἡ λέξη ἄρτος
δήλωνε στήριγμα (Γεν. 3,19, Λευϊτ. 26,26, Ἠσ. 3,1), καί ἡ φράση «ἐσθίειν
τόν ἄρτον» σήμαινε «τό γευματίζειν καί συντηρεῖσθαι». Στόν
χριστιανισμό θεωρήθηκε ὡς τό κατ’ἐξοχήν εὐλογημένο εἶδος
διατροφῆς: Εὐλογία τῶν πέντε ἄρτων (Ματθ. 14, 15-21), εὐλογία καί
κλάση τοῦ ἄρτου εἰς Ἐμμαούς (Λουκ. 24,30). Ὁ ἄρτος ἦταν σύμβολο
ζωῆς. Συμβολίζει τήν ἕνωση, ἀφοῦ συγκροτεῖται ἀπό πολλούς
σπόρους. Οἱ παραστάσεις: α) ψαριοῦ πού φέρει στίς ράχες του ἄρτους,
καί β) ἑπτά κοφίνων γεμάτων ἄρτους συμβολίζουν τήν Θεία
Εὐχαριστία. Στήν κατακόμβη τοῦ Ἁγίου Καλλίστου, «ὑπάρχει
παράστασις ἰχθύος», πού φέρει καλάθι μέ ἄρτους καί δοχεῖο μέ
κόκκινο κρασί. Εἶναι φανερή ἡ εὐχαριστιακή σημασία τοῦ περίφημου
αὐτοῦ συμβόλου πού σημαίνει τήν Θεία Εὐχαριστία» (Γ. Ἀντουράκη,
Χριστ. Ζωγραφική). Ὁ κοινός ἄρτος ἐθεωρεῖτο ἄξιος τιμῆς, λόγῳ τοῦ
συμβολισμοῦ αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ «τοῦ ἄρτου τῆς ζωῆς» (Ἰω. στ΄,
35,51,41), «τοῦ ζῶντος ἄρτου» ἤ τοῦ «ἄρτου τοῦ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ
καταβάντος», ἀλλά καί σύμβολο αὐτῆς τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία, ἐνῶ
ἦταν διεσπαρμένη καί διασκορπισμένη, ὅπως τό σιτάρι στά βουνά, διά
τοῦ Χριστοῦ ἑνώθηκε σέ ἕνα σῶμα, κατά τό βιβλίο τῆς Διδαχῆς (Β.Ε.Π.
σελ. 218). Ἐσχατολογικῶς θεωρήθηκε, ἐπίσης, σύμβολο τῆς
ἀδιάλειπτης κοινωνίας μετά τοῦ Χριστοῦ στήν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ καί
τῆς ἀδιάλειπτης συμμετοχῆς στά οὐράνια ἀγαθά, σύμφωνα μέ τό
εὐαγγελικό: «Μακάριος ὅς φάγεται ἄρτον ἐν τῇ Βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ»
(Λουκ. 14,15), ὅπου ἔχομε τήν βρώση τοῦ οὐράνιου ἄρτου,
τοποθετημένου στήν Τράπεζα τοῦ Κυρίου. Ὁ Ἰησοῦς Χριστός
χαρακτηρίζει τόν ἑαυτό του «ὡς ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ», «ἄρτον Θεοῦ»
καί «ἄρτον ἀληθινόν», πού δίνει ζωή στόν κόσμο (Ἰω. 6,32-33).
Κατ’ ἀναλογίαν πρός τό «μάννα», ὅπου χαρακτηρίζεται «ὡς ἄρτος
ἀγγέλων» (Ψαλμ. 77,25) καί ὡς «ἄρτος ἐξ οὐρανοῦ» (Ἐξόδ. 16,4). Ὅμως,
«τό μάννα» δέν ἐξασφάλισε τήν ἀθανασία (Ἰω. 6, 48). Ὁ Γρηγόριος ὁ
Θεολόγος γράφει: «Ἰησοῦς εἶναι ὁ ἀληθινός ἄρτος καί τῆς ἀληθινῆς
ζωῆς αἴτιος». Ὁ λόγος αὐτός ἐφαρμόζεται στήν Θεία Εὐχαριστία, ὅπου
ὁ ὀρθόδοξος χριστιανός κοινωνεῖ Σῶμα Χριστοῦ «εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν
καί ζωήν αἰώνιον».
Ο ΑΣΤΗΡ (ΑΣΤΕΡΙ, ΑΣΤΡΟ). Στό χριστιανισμό ὁ ἀστήρ εἶναι
σύμβολο θείας καθοδήγησης καί εὔνοιας καί χαρᾶς. «Καί ἰδού ὁ ἀστήρ
ὅν εἶδον ἐν τῇ ἀνατολῇ προῆγεν αὐτούς· ἰδόντες δέ τόν ἀστέρα
ἐχάρισαν χαράν μεγάλην σφόδρα» (Ματθ. 2,9-10). Δώδεκα ἄστρα
συμβολίζουν τίς δώδεκα φυλές τοῦ Ἰσραήλ καί τούς δώδεκα
Ἀποστόλους. Ὁ «ἀστήρ» εἶναι σύμβολο τῆς θεότητος τοῦ Χριστοῦ. Στήν
Ἀποκάλυψη τοῦ Ἰωάννη ὁ Ἰησοῦς Χριστός ἀποκαλεῖται «ὁ ἀστήρ ὁ
λαμπρός ὁ πρωϊνός» (Ἀποκ. 22, 16). Ἀστέρες ἀποκαλοῦνται καί οἱ ἑπτά
Ἐκκλησίες τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, πρός τίς ὁποῖες ἡ Ἀποκάλυψη ἀπευθύνει
νουθεσίες. «Ἀστέρες πολύφωτοι τοῦ νοητοῦ στερεώματος»
χαρακτηρίζονται οἱ Πατέρες τῶν ἑπτά Οἰκουμενικῶν Συνόδων
(Δοξαστικό τῶν αἴνων). Στήν Θεία Λειτουργία ὁ «ἀστήρ - ἀστερίσκος»
χρησιμοποιεῖται σάν ἱερό σκεῦος. Ἔτσι, ὁ ἀστέρας μᾶς συνδέει μέ τό
γεγονός τῆς Ἐνανθρωπήσεως τοῦ Κυρίου. «Προῆγεν αὐτούς» δηλαδή
ὁ ἀστήρ «ἕως ἐλθών ἔστη ἐπάνω οὗ ἦν τό παιδίον» (Ματθ. 2,9).
Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος προσδίδει στόν ἀστέρα κάι ἄλλη συμβολική
ἔννοια. Κάθε ἀστέρας, λέγει, διαφέρει ἀπό τόν ἄλλο, ὡς πρός τήν
λαμπρότητα. Ἔτσι καί οἱ ἄνθρωποι, οἱ πιστοί, στήν Βασιλεία τῶν
Οὐρανῶν θά ἔχουν διαφορετική λάμψη, ἀνάλογα μέ τό μέγεθος τῆς
ἀρετῆς καί τῆς ἁγνότητάς τους. (Α΄ Κορ. 15,41). Καί ὁ Προφήτης Ἰώβ
ἀναφωνεῖ: «Ὅτε ἐγεννήθησαν ἄστρα, ἤνεσάν με (μέ ὕμνησαν) φωνῇ
μεγάλῃ, πάντες οἱ ἄγγελοί μου» (Ἰώβ 38,7).
Η ΑΜΠΕΛΟΣ. Ἡ ἐκκλησιαστική ὑμνολογία παρομοιάζει τήν
Θεοτόκο, ὡς «ἄμπελον ἀληθινήν», γιατί βλάστησε τόν καρπό τῆς ζωῆς
καί οἱ πιστοί τήν παρακαλοῦν γιά τήν σωτηρία τους. Τό ἀμπέλι
τυγχάνει νά εἶναι ὄχι μόνο ἀρχαία, ἀλλά καί προσφιλέστατη
παράσταση, γιά τήν Ἐκκλησία καί τούς πιστούς. Ὁ λόγος εἶναι
προφανής, ἀφοῦ ἀπ’ αὐτό παράγεται ὁ «οἶνος» πού χρησιμοποιεῖται
στό μυστήριο τῆς Θείας Εὐχαριστίας. Ἡ παράσταση αὐτή συναντᾶται
ἰδιαίτερα στήν γλυπτική, ζωγραφική, ὑμνολογία καί ρητορική.
Ἐξεικονίζει τήν Ἀληθινή Ἄμπελο, δηλαδή τόν Κύριο, τήν Θεία
Μετάληψη, τήν Ἐκκλησία καί τούς μαθητές τοῦ Κυρίου. «Ἐγώ εἰμι ἡ
ἄμπελος, ὑμεῖς τά κλήματα» (Ἰω. 15,5) ἀναφωνεῖ ὁ Κύριός μας. Στήν
λειτουργική καί ὑμνολογία ἔχομε τόν Ἀρχιερέα νά εὔχεται:«ἐπίβλεψον,
Κύριε, ἐπί τήν ἄμπελον ταύτην», τό χριστεπώνυμο πλήρωμα καί ἡ
Θεοτόκος νά ὑμνεῖται ὡς «ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινή... τόν βότρυν τόν
πέπυρον ἡ γεωργήσασα». Τό σταφύλι εἶναι τό σύμβολο τῶν ζώντων
πιστῶν «ἐν Χριστῷ» (Γαλ. 2,20, Φιλιπ. 1,20, Ρωμ, 14,7, Τιμ. 1,1, Α΄ Ἰω. 1,1),
καί σύμβολο τῆς Θείας Μετάληψης. Πτηνό ἤ πτηνά, τά ὁποῖα
τσιμπολογοῦν σταφύλια, εἶναι σύμβολο τῶν πιστῶν πού κοινωνοῦν
τῶν Ἀχράντων Μυστηρίων. Τό ἀμπέλι ὡς Δέντρο τῆς Ζωῆς μέ
περιστέρια πού ζοῦν στά κλαδιά του, συμβολίζει τίς ψυχές πού ζοῦν
στόν Χριστό καί τήν πνευματική καρποφορία. Στήν Παλαιά Διαθήκη
τό ἀμπέλι ἀντιπροσωπεύει τούς Ἰσραηλῖτες (Ψαλμ. 79, 9-15). Στήν
Θεία Λειτουργία «προσφέρων καί διαδιδόμενος» εἶναι Αὐτός ὁ Κύριος.
Ὁ πιστός πού παρακάθεται στό Δεῖπνο (Θεία Κοινωνία), ἐσθίει καί
πίνει τόν μυστηριακό οἶνο, ὁ ὁποῖος μεταγγίζει ζωή αἰώνιο καί χαρά
Θεοῦ. Ὁ Κύριλλος Ἱεροσολύμων γράφει: «ἐφυτεύθη ἐν τῇ γῇ ἄμπελος,
ἵνα ἐκριζωθῇ ἡ διά τοῦ Ἀδάμ γενομένη κατάρα». Καί ὁ Σωτήρας μας
διαλαλεῖ: «Ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος, ὁ μένων ἐν ἐμοί καγώ ἐν αὐτῷ, οὗτος
φέρει καρπόν πολύν» (Ἰω. 14,5).
Θά συνεχίσουμε, ὅμως, σύν Θεῷ, στό ἑπόμενο κήρυγμα. ΑΜΗΝ!

Πηγή: Ιερά Μητρόπολη Χίου