ΤΟ ΚΗΡΥΓΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
Ἀριθμός 28
ΚΥΡΙΑΚΗ ΑΓΙΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ
Δ΄ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ
19-07-2026

«Ὁ χριστιανισμός, ἀδελφοί μου, δέν ἀνακάλυψε τά σύμβολα.
Χρησιμοποίησε τήν κοινή πανανθρώπινη αὐτή γλῶσσα, γιά νά
ἀναγάγει τόν ἄνθρωπο ἀπό τά γνωστά στά ἄγνωστα, ἀπό τά αἰσθητά
στά νοητά καί ἀπό τίς εἰκόνες καί τά ἀπομιμήματα, στό ἀρχέτυπο καί
θεῖο κάλλος», γράφει ὁ μακαριστός Καθηγητής Λειτουργικῆς Ἰωάν.
Φουντούλης. Ὁ Συμεών Θεσσαλονίκης σημειώνει ὄτι ἡ Ἐκκλησία
«διά συμβόλων ἱερῶν διδάσκει τά ὑπέρ ἔννοιαν». Ὁ Διονύσιος ὁ
Ἀρεοπαγίτης θεωρεῖ τά σύμβολα ὡς ὁρατές εἰκόνες τῶν ἀοράτων
ἰδεῶν, γεννήματα τῶν θείων ἰδιοτήτων καί συνεπῶς μετέχοντα τῆς
θείας φύσεως. Ὁ ἱερός Καβάσιλας θά πεῖ ὅτι ἡ Ἐκκλησία μας χειρίζεται
τά σύμβολα μέ σκοπό «μή δοῦναι τῇ λήθῃ χώραν» καί γιά νά
διατηρήσουν «τήν μνήμην ἀκμάζουσαν». Ὁ μακαριστός ἐπίσκοπος
Περγάμου Ἰωάννης Ζηζούλιας σημειώνει ὅτι τά σύμβολα βοηθοῦν τούς
πιστούς στήν ἀναβίωση τῆς σωτηριολογικῆς πορείας, ὅμως δέν εἶναι
στόχος τους ἡ προσκόλληση στό παρελθόν, στά ἱστορικά γεγονότα,
ἀλλά στή μέλλουσα Δευτέρα Παρουσία. Σύμφωνα δέ μέ τήν
διδασκαλία τοῦ Ἰωάννη τοῦ Δαμασκηνοῦ, ἡ εἰκόνα εἶναι τό βιβλίο τῶν
ἀγραμμάτων καί τά σύμβολα ἡ γλῶσσα τῆς πίστεως. Περί τῶν
συμβόλων αὐτῶν γράφουν στά ἔργα τους οἱ ἀρχαῖοι ἐκκλησιαστικοί
συγγραφεῖς Τερτυλλιανός καί Κλήμης. Ἄς δοῦμε ἕνα - ἕνα τά σύμβολα
ἀπό κοντά καί ἄς θαυμάσουμε τή σοφία μέ τήν ὁποία τά χρησιμοποιεῖ
ἡ Ἐκκλησία μας καί τά τοποθετεῖ στίς τοιχογραφίες τῶν ναῶν της
καί στά ἱερά βιβλία της.
ΤΑ ΜΟΝΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Α καί Ω, τά ὁποῖα βλέπουμε συνήθως σέ
ὁρισμένα σημεῖα τοῦ τέμπλου στηρίζονται στό χῶρο τοῦ βιβλίου τῆς
«Ἀποκάλυψης» τοῦ Εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου. Ἐδῶ ὁ Κύριος δηλώνει:
«Ἐγώ εἰμί τό Α καί τό Ω, ὁ πρῶτος καί ὁ ἔσχατος, ἡ ἀρχή καί τό τέλος»
(Ἀποκ. 22,13), διατρανώνοντας τήν Θεότητά Του. Ὁ ἀείμνηστος
καθηγητής Παν. Μπρατσιώτης γράφει: «Διά τοῦ Α – Ω κατακλείεται
καί τό ὅλον περιεχόμενον τῆς Ἀποκαλύψεως, ἀκριβῶς καθ’ ὅν τρόπον
καί ἤρχισε» (Ὑπόμν. Στήν Ἀποκάλυψη). Ὁ Χριστός εἶναι ἡ ἀρχή τῆς
Δημιουργίας» (Γεν. 1,1). Αὐτός «ἐν ἀρχῇ ἐποίησεν τόν οὐρανόν καί τήν
γῆν» (Γεν. 1,1). Ὁ Χριστός εἶναι καί τό «τέλος» τοῦ κόσμου καί τῆς
ἱστορίας.
ΤΟ ΜΟΝΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ . Τό σύμβολο αὐτό
σχηματίζεται ἀπό τά γράμματα Ι (Ἰησοῦς) καί Χ (Χριστός)
προσθέτοντας στήν κορυφή τοῦ Ι καί ἕνα ἡμικύκλιο Ρ, ὥστε νά
σχηματίζεται τό δεύτερο γράμμα τοῦ ὀνόματος: ΧΡΙΣΤΟΣ. Ὁ Μέγας
Κωνσταντῖνος εἶναι γνωστό, ὅτι ἔθεσε στήν περικεφαλαία του τό
μονόγραμμα τοῦ Χριστοῦ. Αὐτό ἔφερε καί ἡ σημαία τῆς
σωματοφυλακῆς του (ἱστορικός Εὐσέβιος). Τό μονόγραμμα τοῦ Χριστοῦ
εἶναι ὁμολογία πίστεως στόν θεάνθρωπο Κύριο, πού εἶναι τό κέντρο
τῆς ζωῆς καί τῆς λατρείας τῆς Ἐκκλησίας. Αὐτό ἀποτελεῖ καί ἕνα εἶδος
ὑπογραφῆς ἤ σήματος τοῦ Χριστοῦ. Μέ τήν ἔννοια αὐτή χαράσσεται
στούς τοίχους τοῦ ναοῦ κατά τά ἐγκαίνια, καί συμβολίζει τήν παρουσία
καί τήν κυριότητα Του. «Τῷ οἴκῳ σου, Κύριε, πρέπει ἁγίασμα. Ἐν τούτῳ
γάρ τό ὄνομα τό σόν, Φιλάνθρωπε, ἐνθέως δοξάζεται» (Ἀκολουθία
Ἐγκαινίων). Ὁ Καθηγητής Χαραλαμπίδης γράφει: «ὁ νικητής Χριστός,
τό χριστόγραμμα, τό θριαμβευτικό στεφάνι, ὁ νικητήριος Σταυρός καί
ἄλλες συμπαριστάμενες συμβολικές ἀπεικονήσεις θριάμβου καί δόξας
ἀπό τό ζωικό καί φυσικό βασίλειο ἀντιπαραβάλλονται στίς ἔννοιες τῆς
ἁμαρτίας καί τοῦ θανάτου».
Ο ΚΑΛΟΣ ΠΟΙΜΕΝΑΣ. Ὁ Κύριος ἀναφωνεῖ: «Ἐγώ εἰμί ὁ Ποιμήν
ὁ καλός. Ὁ ποιμήν ὁ καλός τήν ψυχήν αὐτοῦ τίθησιν ὑπέρ τῶν
προβάτων» (Ἰωάν. 10,11). Ἡ εἰκόνα τοῦ καλοῦ Ποιμένος ὑπάρχει καί
στήν Παλαιά Διαθήκη. Ὁ Ψαλμῳδός λέγει: «Κύριος ποιμαίνει με καί
οὐδέν μέ ὑστερήσει· εἰς τόπον χλόης ἐκεῖ μέ κατεσκήνωσε» (Ψαλμ. 22,
1-2). Καί ὁ προφήτης Ἠσαΐας προφητεύει λέγοντας. «Ἰδού ὁ Κύριος
μετ’ ἰσχύος ἔρχεται... ὡς ποιμήν ποιμανεῖ τό ποίμνιον αὐτοῦ καί
τῷ βραχίονι αὐτοῦ συνάξει ἄρνας» (Ἠσ. 40,10-11). Καί ὁ προφήτης
Ἰεζεκιήλ προβλέπει καί προλέγει: «Ἀναστήσω ἐπ’ αὐτούς ποιμένα ἕνα
καί ποιμανεῖ αὐτούς... Καί σώσω τά πρόβατά μου». (Ἰεζεκιήλ 34, 22-23).
Ὅταν δέ ὁ Χριστός ἦλθε στόν κόσμο καί τό ἔργο τοῦ ποιμένα
πραγματοποιήθηκε, τότε οἱ Ἀπόστολοι διαπίστωσαν στό πρόσωπο τοῦ
Χριστοῦ «τόν Ποιμένα τῶν προβάτων τόν μέγαν» (Ἑβρ. 13,20), «τόν
ἀρχιποίμενα καί Ἐπίσκοπον τῶν ψυχῶν», ὁ Ὁποῖος «ἐπέστρεψε τά
πρόβατα τά πλανώμενα» (Α΄Πέτρ. 2,25 καί 5,4). Ἀλλά τήν ἰδιότητα
αὐτή καί τό ἔργο αὐτό περιγράφει θαυμάσια ὁ Κύριος στήν παραβολή
τοῦ «Καλοῦ Ποιμένα» (Ἰω. 10,1-16). Ὁ Κύριος εἶναι ὁ καλός, ὁ ἀγαθός
Ποιμένας, γιατί ὄχι μόνο ἀρνήθηκε ἑαυτόν, ἀλλά καί θυσιάστηκε χάρη
τῶν ἀνθρώπων. Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος μᾶς ὑπενθυμίζει λέγοντας:
«Συνίστησι δέ τήν ἑαυτοῦ ἀγάπην εἰς ἡμᾶς ὁ Θεός, ὅτι ἔτι ἁμαρτωλῶν
ὄντων ἡμῶν Χριστός ὑπέρ ἡμῶν ἀπέθανε» (Ρωμ. 5, 8). Τά ἴδια προλέγει
καί ὁ προφήτης Ἰεζεκιήλ, ὅταν προφητεύη: «Καί σώσω τά πρόβατά
μου, καί μή ὦσιν ἔτι εἰς προνομήν (δηλ. εἰς διαρπαγήν), καί ἀναστήσω
ἐπ’αὐτούς ποιμένα ἕνα καί ποιμανεῖ αὐτούς... καί ἀφανιῶ θηρία
πονηρά ἀπό τῆς γῆς» (Ἰεζ. 34, 21 κ. ἑξ.). Ὁ Καλός Ποιμένας γνωρίζει
ἀπό κάθε ἄποψη τά δικά του «πρόβατα», γι αὐτό καί προνοεῖ γι’ αὐτά.
Πέραν αὐτῶν, ἡ παράσταση πού μᾶς ἐμφανίζει τόν Κύριο νά ἀναζητᾶ
τό πλανώμενο πρόβατο, ἀφήνοντας τά «ἐνενήκοντα ἐννέα»,
ἀποκαλύπτει τήν ἄπειρη θεϊκή Του ἀγάπη. Δηλώνει τήν στοργή καί τό
ἐνδιαφέρον τοῦ Θεανθρώπου, ὄχι μόνο γιά τόν ἁμαρτωλό ἄνθρωπο,
ἀλλά καί γιά τήν Ἐκκλησία Του «ὡς ποιμήν», ἀφοῦ, ὅταν βρίσκει τό
χαμένο πρόβατο, τό σηκώνει στούς ὤμους Του καί τό ἐπιστρέφει στό
κοπάδι. Οἱ ἀρχαιότερες παραστάσεις τῆς Ἀνατολῆς βρέθηκαν στήν
Κυρηναϊκή τῆς Ἀφρικῆς, ὅπου ὁ Ποιμένας ἔχει στεφανωμένη τή
κεφαλή μέ φύλλα, καί, ἐνῶ φέρει στούς ὤμους Του ἕνα πρόβατο, ἄλλα
ἕξι πρόβατα, ἔνθεν καί ἔνθεν, τόν κυκλώνουν καί τόν κοιτάζουν, πλήν
ἑνός. Ἡ παράσταση συμβολίζει τόν Ποιμένα Χριστό, τόν πλανώμενο
ἄνθρωπο, τούς Ἀποστόλους καί τόν προδότη Ἰούδα. Ὁ Ἰεζεκιήλ
προφητεύει γιά τόν Καλό Ποιμένα: «Ἐγώ βοσκήσω τά πρόβατά μου καί
ἐγώ ἀναπαύσω αὐτά... Τό ἀπολωλός ζητήσω καί τό πλανώμενον
ἐπιστρέψω καί τό συντετριμμένον καταδήσω... καί τό ἰσχυρόν φυλάξω»
(Ἰεζ. 34, 15-16). Ὁ ἀείμνηστος καθηγητής Γ. Ἀντουράκης γράφει: «Πολύ
ἐνωρίς ἡ παράσταση τοῦ Καλοῦ Ποιμένα κυριαρχεῖ στίς ὀροφές τῶν
νεκρικῶν θαλάμων, σάν τό κατ’ ἐξοχήν σύμβολο τοῦ Λυτρωτοῦ
Χριστοῦ, ὁ ὁποῖος στήν ἐποχή τῶν διωγμῶν ἔδινε ἐλπίδα καί θάρρος
στίς ψυχές τῶν δοκιμαζομένων χριστιανῶν... Ἡ παράσταση τοῦ Καλοῦ
Ποιμένα ἀπεικονίζεται ὄχι μόνο στίς σαρκοφάγους, ἀλλά καί σέ μικρά
ἀγάλματα, τά ὁποῖα τοποθετοῦνται εἴτε σέ πλατεῖες χριστιανικῶν
πόλεων, εἴτε σέ χριστιανικές κρῆνες, εἴτε σέ χριστιανικούς τάφους»
(Χριστιανική Ζωγραφική).
Θά συνεχίσουμε ὅμως, σύν Θεῷ, στό ἑπόμενο κήρυγμα. ΑΜΗΝ!

Πηγή: Ιερά Μητρόπολη Χίου