ΤΟ ΚΗΡΥΓΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
Ἀριθμός 38
ΚΥΡΙΑΚΗ Α΄ ΛΟΥΚΑ
27-09-2026

Συνεχίζεται, ἀδελφοί μου, ἡ ἀναφορά στά ἱερατικά ἄμφια.
ΤΟ ΦΕΛΟΝΙΟ. Τό φελώνιο ἤ φελόνιο εἶναι διακριτικό ἄμφιο
τῶν πρεσβυτέρων «ὅπερ φοροῦσιν οἱ ἱερεῖς τῆς Ὀρθοδόξου
Ἐκκλησίας ἐν ταῖς ἱερουργίαις», σημειώνει ὁ ἱερός Χρυσόστομος.
Τό ἄμφιο αὐτό φέρεται πάνω ἀπό τό στιχάριο καί ἐπιτραχήλιο. Ἔχει
κωνοειδές σχῆμα χωρίς μανίκια, καί ἔχει ἄνοιγμα στό ἐπάνω μέρος.
Φοριέται ἀπό τό κεφάλι καί ἀποτελεῖ τό ἐξωτερικό ὁλόσωμο ἄμφιο
τοῦ ἱερέα. Τό ἐμπρόσθιο μέρος του εἶναι βραχύ, μέχρι τῶν παλαμῶν
τῶν χειρῶν, ἐνῶ τό ὀπίσθιο εἶναι μακρύτερο. Στήν λειτουργική
χρήση ἐπικράτησε ἀπό τήν καθημερινή χρήση, γιατί, πολύ πρό τοῦ
5ου αἰῶνα, χρησιμοποιεῖται ἀπό πρόσωπα τῆς Ἐκκλησίας, εἴτε σάν
ὁδοιπορικό ἔνδυμα, εἴτε ὑπό τήν μορφή φιλοσοφικοῦ τρίβωνα
(Εὐσεβίου Ἐκκλ/κή Ἱστορία). Ὁ π. Κων. Καλλίνικος ἀναφέρει ὅτι «τό
φελόνιον ἔχει τήν λειτουργικήν χρῆσιν ἀναντιρρήτως ἀρχαιοτάτην».
Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος στήν Β΄ Τιμοθέου (4,13) γράφει: «Τόν φελόνην,
ὅν ἀπέλιπον ἐν Τρῳάδι παρά Κάρπου, ἐρχόμενος φέρε».
Ἡ ἀρχιερατική στολή, μέχρι τῆς Ἁλώσεως τῆς Κων/πόλεως,
περιελάμβανε καί τό φελόνιο. Οἱ μαρτυρίες προέρχονται ἀπό
τοιχογραφίες ἀρχαίων ναῶν, ὅπου οἱ ἱεράρχες εἰκονίζονται πάντοτε
μέ φελόνιο λευκό (πολυσταύριο). Μετά τήν Ἅλωση, τό Ἐπισκοπικό
τό πολυσταύριο φελόνιο, ἐκτοπίστηκε ἀπό τό σάκκο καί ἡ
λειτουργική του χρήση περιορίστηκε μόνο στούς πρεσβυτέρους. Ὁ
Σωφρόνιος Ἱεροσολύμων ἀναφέρει ὅτι τό φελόνιο «ἐστίν ὁ χιτών ὁ
ἄραφος, ὁ ἐκ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἐκφανθείς, ἔτι δέ καί ἡ κοκκίνη
χλαμύς», μέ τήν ὁποίαν οἱ στρατιῶτες χλευαστικά στόν Κύριο
ἔντυσαν. «Καί ἐκδύσαντες αὐτόν περιέθηκαν αὐτῷ χλαμύδα
κοκκίνην» (Ματθ. 27,27). Τήν ἴδια ἄποψη ἐπαναλαμβάνει καί ὁ
Γερμανός Κωνσταντινουπόλεως, ὅταν λέγει: «Τό δέ φαινόλιον
ἐμφαίνει τήν ἀπό κοκκίνου πορφύραν, ἥνπερ τῷ Ἰησοῦ ἐμπαίζοντες
οἱ ἀσεβεῖς ἐφόρεσαν». Ἐπίσης, κατά τόν ἴδιο πατέρα ἐξεικονίζει καί
τήν στολή τοῦ Βαπτίσματος(π. Γ. Μεντιδάκη, τύπος καί συμβολισμός
στήν ὀρθόδοξη λατρεία). Ὁ Συμεών Θεσσαλονίκης ἀσχολεῖται μέ τό
φελώνιο στό ἔργο του «περί τοῦ θείου Ναοῦ», καί γράφει: «Τό δέ
ἱερόν φαινόλιον φανερώνει τήν ὑψηλοτέραν καί ἄνωθεν δεδομένην
τοῦ Ἁγίου Πνεύματος δύναμιν καί λάμψιν... Εἰκονίζει δέ ἔτι καί τήν
περιέχουσαν τό πᾶν προνοητικήν καί παντουργικήν καί
ἀγαθουργόν τοῦ Θεοῦ δύναμιν, διά τήν ὁποίαν ἕως ἡμᾶς ὁ Θεός
Λόγος κατῆλθε καί ἥνωσε τά ἄνω καί τά κάτω εἰς ἑαυτόν, μέ τήν
ἑαυτοῦ σάρκωσιν, σταύρωσιν καί ἀνάστασιν». Στό ἔργο του
«περί χειροτονιῶν» ὁ Συμεών γράφει: «Λευκόν μέν εἶναι διά τήν
καθαρότητα καί ἁγιωσύνην καί διά τήν περιβολήν τῆς θείας δόξης,
καί ὅτι ὁ Θεός φῶς ἐστί καί ἀναβαλλόμενος φῶς ὡς ἱμάτιον, καί οἱ
ἄγγελοι πολλάκις ἐνδεδυμένοι στολήν λευκήν ἐφόρεσαν...
Ὑψώνεται δέ ἐκ πλαγίου ὑποκάτω εἰς τάς χεῖρας ἐν τῷ καιρῷ τῶν
ἱερῶν ἔργων, διότι γίνεται τρόπον τινά, ὡς πτερά διά τό ἀγγελικόν
τῆς ἱερατικῆς ἀξίας». Ὁ Βαλσαμών ἀναφέρει πώς τά πολυσταύρια
φελόνια ἐξεικονίζουν «τοῦ Τιμίου Σταυροῦ τήν παγκόσμιον δόξαν
καί δύναμιν». Ὁ ἱερέας, ἀφοῦ λάβει τό φελόνιο γιά νά τό ἐνδυθεῖ, καί
ἐάν ἔχει εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ, δέν τό εὐλογεῖ ἀλλά τό ἀσπάζεται,
λέγοντας «οἱ ἱερεῖς σου, Κύριε, ἐνδύσονται δικαιοσύνην, καί οἱ ὅσιοί
σου ἀγαλλιάσει ἀγαλλιάσονται (Ψαλμ. 131,9). Τό φελόνιο εἶναι τό
σύμβολο τῆς θείας δικαιοσύνης. Ὁ Γρηγόριος ὁ Θεολόγος λέγει:
«Ἱερεῖς ἐνδύσασθε δικαιοσύνην. Τόν μέγαν καί ἄσπιλον χιτῶνα
Χριστόν, τό ἡμέτερον κόσμημα». Ὁ ἱερέας, λοιπόν, ἐνδυόμενος τό
φελόνιο, ἐνδύεται «Ἐκεῖνον, Ὅς ἐγεννήθη ἡμῖν σοφία ἀπό Θεοῦ,
δικαιοσύνη τε καί ἁγιασμός καί ἀπολύτρωσις» (Α΄Κορ. 1,30).
Ἡ δικαιοσύνη τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ φιλανθρωπία Του, τό θεῖο πάθος καί
ὁ σταυρικός του θάνατος (Γρηγορίου ἱερομ. ἡ Θ. Λειτουργία).
«Ὄντως γάρ ἡ διά σταυροῦ δικαιοσύνη τήν ἀγαλλίασιν ἡμῖν»
χορήγησε, γράφει ὁ Συμεών Θεσσαλονίκης. Καί μάλιστα τό φελόνιο
«περιστέλλει ὅλο τό σῶμα ἀπό τῆς κεφαλῆς ἕως εἰς τούς πόδας,
διά τήν ἄνωθεν πρός ἡμᾶς πρόνοιαν καί διά τό συνεκτικόν τοῦ Θεοῦ
καί φυλακτικόν» (Ἅπαντα σ. 168).
ΤΟ ΕΠΙΓΟΝΑΤΙΟ. Αὐτό εἶναι ἄμφιο τετράγωνο ἤ ρομβοειδές
πού κρέμεται ἀπό τόν ἀριστερό ὦμο τοῦ ἱερέως, στόν δεξιό μηρό, σάν
ρομφαία. Σέ αὐτό εἰκονίζεται σταυρός ἤ ἄλλη παράσταση. Τό
ἐπιγονάτιο εἶναι ἄμφιο τοῦ Ἐπισκόπου ἀλλά τό φοροῦν καί
ὅσοι ἔχουν ἐκκλησιαστικό ἀξίωμα ὅπως Ἀρχιμανδρῖτες,
Πρωτοπρεσβύτεροι, Οἰκονόμοι κ.λ.π. Ὁ Συμεών γράφει:
«Εἰς αὐτούς (τούς ἀξιωματούχους κληρικούς), δίδεται ἄδεια (ἀπό τόν
Ἐπίσκοπο) νά φοροῦν ἐπιγονάτιον εἰς τήν Λειτουργίαν, ἐπειδή ὁμοῦ
μέ τήν ἱερωσύνην ἄλλοι μέν ἔχουν καί κριτοῦ χειροθεσίαν καί τινα
μεγίστην ἐκκλησιαστικήν διακονίαν· ἄλλοι δέ καθίστανται ποιμένες
ψυχῶν καί οἰκονόμοι καί ἔχουν μερικά σημεῖα τοῦ πρώτου ποιμένος
(τοῦ ἀρχιποίμενος Χριστοῦ), διά νά τόν μιμοῦνται». Ὁ Γερμανός
Κωνσταντινουπόλεως λέγει πώς τό ἐπιγονάτιο συμβολίζει τό
λέντιον, μέ τό ὁποῖο ὁ Πιλάτος σκούπισε τά χέρια του καί εἶπε:
«ἀθῶός εἰμι ἀπό τοῦ αἵματος τοῦ δικαίου τούτου» (Ματθ. 27,24). Μέ
τήν ἔννοια αὐτή τό χρησιμοποιεῖ καί ὁ Σωφρόνιος Ἱεροσολύμων.
Ὁ Βαλσαμών σημειώνει ὅτι μέ τό λέντιο σκούπισε τά πόδια τῶν
μαθητῶν ὁ Κύριος. «Τό δέ ἐπιγονάτιο εἰς τύπον τοῦ λεντίου ἐστίν, ὅ ὁ
Κύριος ἐνεδύσατο καί τούς πόδας τῶν μαθητῶν ἔνιψε» (Ἰωάν. 13,5-6).
Ὁ Συμεών Θεσσαλονίκης συμπληρώνει: «Ὁ ἱερέας ἐνδύεται τό
ἐπιγονάτιον, τό ὁποῖον σημαίνει τήν νίκην ἐπάνω εἰς τόν θάνατον,
καί τήν Ἀνάστασιν τοῦ Σωτῆρος. Τοῦτο δέ λέγει καί ἡ εὐχή
«περίζωσαι τήν ῥομφαίαν σου ἐπί τόν μηρόν σου δυνατέ, τῇ
ὡραιότητί σου καί τῷ κάλλει σου καί ἔντεινε καί κατευοδοῦ καί
βασίλευε ἕνεκεν ἀληθείας καί πραότητος καί δικαιοσύνης»
(Ψαλμ. 44,4-5). Καί τοῦτο δηλοῖ τήν δύναμιν, τήν νίκην καί τήν
ἀνάστασιν τοῦ Χριστοῦ, διά μέσου τῆς καθαρότητος καί
ἀναμαρτησίας. Καί διά τήν ἀλήθειαν μέν, ὅτι Αὐτός (ὁ Χριστός) εἶναι
ἡ ἀλήθεια (Ἰωάν. 14,6)· καί ἔλεος καί ἀλήθεια εἶναι ἔμπροσθεν τοῦ
προσώπου τοῦ Θεοῦ. Διά πραότητα δέ ὅτι εἶχε τήν ὑπομονήν τῶν
παθημάτων καί διά δικαιοσύνην, ὅτι, χωρίς νά ἁμαρτήσῃ, ἀπέθανε
καί ἠφάνισε τόν θάνατον». Καί καταλήγει ὁ Συμεών: «τήν κατά τοῦ
θανάτου νίκην καί τήν ἀφθαρσίαν τῆς ἡμετέρας φύσεως, καί τό
μέγα τῆς τοῦ Θεοῦ ἰσχύος κατά τῆς τοῦ πονηροῦ τυρρανίδος
ἐμφαίνει (τό ἐπιγονάτιον)». Ὁ Καθηγητής Φουντούλης καταθέτει:
«Τό ἐπιγονάτιο σημαίνει ὅτι ὁ λειτουργός πρέπει νά εἶναι
ὁπλισμένος μέ τόν θεῖο λόγο γιά νά καταπολεμᾶ τούς ὁρατούς καί
ἀοράτους ἐχθρούς τῆς πίστεώς μας». Τό ἐπιγονάτιο δίνεται ἀπό τόν
Ἐπίσκοπο στόν ἱερέα, ὡς ἐπιβράβευση τοῦ ποιμαντικοῦ ἔργου του.
Θά συνεχίσουμε ὅμως, σύν Θεῷ, στό ἑπόμενο κήρυγμα. ΑΜΗΝ!

Πηγή: Ιερά Μητρόπολη Χίου