ΤΟ ΚΗΡΥΓΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
Ἀριθμός 43
ΚΥΡΙΑΚΗ Ε΄ΛΟΥΚΑ
01-11-2026
Συνεχίζεται, ἀδελφοί μου, ἡ ἀναφορά μας

 στά λειτουργικά βιβλία  τῆς Ἐκκλησίας μας.

ΤΟ ΠΡΟΦΗΤΟΛΟΓΙΟ. Αὐτό περιέχει τίς περικοπές τῶν βιβλίων
τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης πού διαβάζονται στίς Ἐκκλησίες. Ἡ Παλαιά
Διαθήκη προετοιμάζει τούς πιστούς, γιά τή σωτηρία πού ἔφερε ὁ Χριστός
στόν κόσμο. Τό περιεχόμενο αὐτοῦ τοῦ βιβλίου ἔχει συγχωνευθεῖ στά
ἄλλα λειτουργικά βιβλία (Μηναῖα, Τριῴδιο, Πεντηκοστάριο), γιά
διευκόλυνση τῶν ἀναγνωστῶν καί δέν ἐκδίδεται αὐτοτελῶς.
Συγκεκριμένα, στούς ἑσπερινούς τῶν ἑορτῶν διαβάζονται τρία
Παλαιοδιαθηκικά ἀναγνώσματα καί στούς ἑσπερινούς τῶν καθημερινῶν
τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς δύο (Γένεση – Παροιμίαι). Κατά τή Μεγάλη
Ἑβδομάδα διαβάζονται ἀπό τά βιβλία τῆς Ἐξόδου, τοῦ Ἰώβ καί τοῦ
Ἰεζεκιήλ. Στούς ἑσπερινούς τῶν μεγάλων ἑορτῶν Πάσχα, Χριστουγέννων
καί Θεοφανείων ἀναγιγνώσκονται περισσότερες καί ἐκτενέστερες
περικοπές γιά προπαρασκευή τῆς ἑορτῆς.
ΤΟ ΨΑΛΤΗΡΙΟ. Αὐτό τό σπουδαῖο βιβλίο περιέχει 150 Ψαλμούς,
οἱ περισσότεροι τῶν ὁποίων εἶναι τοῦ προφητάνακτος Δαβίδ ἀπό τήν
ἐποχή τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης. Αὐτό τό βιβλίο στά δύσκολα χρόνια τῆς
Τουρκοκρατίας ἦταν ἡ παιδεία τῶν ἑλληνοπαίδων. Γιά τήν λειτουργική
χρήση τό βιβλίο αὐτό διαιρεῖται σέ εἴκοσι τμήματα (καθίσματα). Κάθε
κάθισμα ἔχει τρεῖς στάσεις καί κάθε στάση περιλαμβάνει 1 - 5 Ψαλμούς.
Στήν ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου στιχολογοῦνται δύο καθίσματα καί στόν
ἑσπερινό ἕνα. Τό Ψαλτήριο ἀποτελεῖ τό κέντρο ὅλων τῶν Ἀκολουθιῶν,
λόγῳ τοῦ κατανυκτικοῦ καί προσευχητικοῦ του περιεχομένου. Σέ αὐτό
τό βιβλίο περιέχονται καί οἱ ἐννέα βιβλικές ᾠδές, πού ἀποτελοῦν
δομικό στοιχεῖο τοῦ Ὄρθρου (Στοιχεῖα Λειτουργικῆς, Α΄Λυκείου).
Οἱ περισσότεροι πνευματικοί τό προτείνουν στά πνευματικά τους παιδιά
νά διαβάζουν ἀπό λίγο κάθε ἡμέρα, γιά πνευματική τους ἐνίσχυση. Τό
πρέπον γιά τούς πιστούς εἶναι νά τό διαβάζουν ἀπό τό πρωτότυπο
κείμενο καί ἀπό τή μετάφραση γιά τήν κατανόησή του.
ΤΟ ΕΥΧΟΛΟΓΙΟ. Αὐτό τό λειτουργικό βιβλίο περιέχει τή συλλογή
ὅλων τῶν εὐχολογικῶν κειμένων τῆς Θείας Λατρείας, τῶν λειτουργιῶν
δηλαδή, τῶν ἀκολουθιῶν τῶν μυστηρίων καί τῶν ἱερῶν τελετῶν, ὅπως
π.χ. τῶν ἐγκαινίων τῶν ναῶν καί πολλῶν ἄλλων, καθώς καί τίς
περιστατικές λεγόμενες εὐχές, ὅπως τῆς ἀνομβρίας, τῆς σπορᾶς κ.ἄ.. Στά
κείμενά του διατυπώνεται ἄριστα ἡ πίστη τῆς Ἐκκλησίας στόν Τριαδικό
Θεό. Τό Εὐχολόγιο στήν ὁλότητά του ὀνομάζεται Μέγα Εὐχολόγιο. Τό
παλαιό Ἁγιασματάριο, μέ λιγότερες εὐχές, ἐμπλουτίστηκε μέ νέες εὐχές
καί ἀκολουθίες καί ὀνομάζεται Μικρό Εὐχολόγιο. Γιά πρακτικούς λόγους
τό Μέγα Εὐχολόγιο διαιρέθηκε σέ μικρότερες συλλογές πρός διευκόλυνση
τῶν λειτουργῶν ἀνάλογα μέ τόν ἱερατικό τους βαθμό. Ἔτσι προέκυψε:
α) Τό Διακονικό γιά τούς διακόνους, πού περιέχει ὅσα λέγει ὁ διάκονος
κατά τήν Θεία Λειτουργία καί τίς λοιπές ἀκολουθίες. β) Τό Ἱερατικό.
Σέ αὐτό περιέχονται οἱ τρεῖς βυζαντινές λειτουργίες, ὁ ὄρθρος, ὁ
ἑσπερινός, οἱ εὐχές τῆς γονυκλισίας τῆς Πεντηκοστῆς, ἡ ἀκολουθία τοῦ
Μεγάλου ἁγιασμοῦ καί ἄλλα συναφῆ, ὅσες δηλαδή ἀκολουθίες τελεῖ
ὁ ἱερέας στό ναό, κυρίως σέ σύνδεσμο μέ τή Θεία Λειτουργία.
γ) Τό Ἀρχιερατικό ἤ Τακτικό. Αὐτό περιέχει τίς λειτουργίες, τίς
χειροτονίες καί ἄλλες ἀκολουθίες καί εὐχές χρησιμοποιούμενες ἀπό τόν
Ἀρχιερέα. Πρῶτο τέτοιο δεῖγμα Ἀρχιερατικοῦ ἔχουμε τό εὐχολόγιο τοῦ
Σεραπίωνα τόν 4ο αἰῶνα. Ἄλλα λειτουργικά βιβλία, προερχόμενα ἀπό τό
Μέγα Εὐχολόγιο, γιά τόν ἱερέα εἶναι καί οἱ μικρότερες ἐξ ἀπόψεως
περιεχομένου ἐκδόσεις, ὅπως ἡ ἀκολουθία τοῦ Βαπτίσματος, τοῦ Γάμου,
τῆς Νεκρωσίμου ἀκολουθίας, ἐπίσημες Δοξολογίες κ.ἄ..
ΤΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟ ΜΕΓΑ. Τό βιβλίο «τῶν ὡρῶν», δηλαδή τῶν
ἀκολουθιῶν τοῦ νυχθημέρου, πού μέ τήν εὐρύτερη ἔννοια ὅλες
ὀνομάζονται ὧρες (ἐννοεῖται προσευχῆς). Τό πρῶτο σωζόμενο ὡρολόγιο
εἶναι στόν κώδικα τῆς Μονῆς Σινᾶ τόν 9ο αἰῶνα. Στό βιβλίο τοῦ
Ὡρολογίου περιέχονται οἱ ἀκολουθίες τοῦ Ἑσπερινοῦ, τοῦ Ἀποδείπνου,
τοῦ Μεσονυκτικοῦ, τοῦ Ὄρθρου καί οἱ Ὧρες Α΄, Γ΄, ΣΤ΄, Θ΄. Περιέχονται,
ἐπίσης, τά Ἀπολυτίκια καί Κοντάκια τῶν ἀκινήτων ἑορτῶν, τοῦ Τριῳδίου,
τοῦ Πεντηκοσταρίου, τά ἀναστάσιμα Ἀπολυτίκια, τά Θεοτοκία καί οἱ
Ὑπακοές τῆς Ὀκτωήχου. Στό βιβλίο τοῦ Ὧρολογίου περιέχονται ἀκόμα ἡ
ἀκολουθία τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου μέ τούς Χαιρετισμούς στήν Ὑπεραγία
Θεοτόκο, οἱ δύο Παρακλητικοί Κανόνες πρός τιμήν Της, ἡ ἀκολουθία τῆς
Θείας Μεταλήψεως, ὁ ἱκετήριος κανόνας στόν Ἰησοῦ Χριστό, στόν
Ἄγγελο, οἱ 24 οἶκοι στήν Ἁγία Τριάδα, στόν Τίμιο Σταυρό καί ἄλλες
ἀκολουθίες. Τέλος, περιέχει τό Σύμβολο τῆς Πίστεως, τήν σύνοψη ἱερῶν
κανόνων ὡς καί παράγγελμα τοῦ Μεγάλου Βασιλείου πρός τόν ἱερέα,
τίς ἡμερομηνίες τῆς μνήμης τῶν Ἁγίων καθώς καί τά Πασχάλια.
Η ΟΚΤΩΗΧΟΣ. Αὐτό εἶναι ὑμνολογικό βιβλίο πού περιέχει τά
τροπάρια, στιχηρά, κανόνες κ.λ.π. τῶν Κυριακῶν κατά τούς ὀκτώ ἤχους.
Ὀκτώ δηλαδή ἀναστάσιμες ἀκολουθίες (μικρός ἑσπερινός, μέγας
ἑσπερινός, κανόνας μεσονυκτικοῦ, ὄρθρος, μακαρισμοί), πού εἶναι
συντεθειμένες κατά τούς ὀκτώ ἤχους τῆς Βυζαντινῆς Μουσικῆς καί
ἀνακυκλοῦνται κάθε ἔτος, ἀρχῆς γενομένης ἀπό τήν πρώτη Κυριακή
μετά τό Πάσχα (τοῦ Θωμᾶ). Παράλληλα μέ τήν διαδοχή τῶν ἤχων βαίνει
καί ἡ σειρά τῶν ἕνδεκα ἀναστασίμων ἑωθινῶν Εὐαγγελίων τοῦ ὄρθρου
τῶν Κυριακῶν. Περιέχονται, ἐπίσης, τά ἕνδεκα ἐξαποστειλάρια, ποίημα
Κωνσταντίνου Ζ΄ τοῦ Πορφυρογεννήτου, καί τά ἕνδεκα ἑωθινά
Δοξαστικά, ποίημα Λέοντος ΣΤ΄ τοῦ σοφοῦ. Ἡ σύνθεση τῆς Ὀκτωήχου
ἀποδίδεται στόν Ἅγιο Ἰωάννη τόν Δαμασκηνό (Η΄αἰώνας). Ὑπάρχουν,
ὅμως, καί παλαιότεροι ἤ νεώτεροι, ἀνώνυμοι ἤ ἐπώνυμοι, ὅπως τοῦ
Μητροφάνους Σμύρνης κ.ἄ.. Ἡ Ὀκτώηχος, μαζί μέ τό Ψαλτήριο, κατά τήν
περίοδο τῆς Τουρκοκρατίας, χρησίμευαν ὡς διδακτικά βιβλία γιά τήν
ἐκμάθηνση τῆς ἀνάγνωσης. Πρῶτος συντάκτης τῆς Ὀκτωήχου
ἀναφέρεται ὁ Σεβῆρος Ἀντιοχείας [Ε΄- ΣΤ΄ αιῶνας] (καθηγητής
Ἰω. Φουντούλης). ἤ Η ΠΑΡΑΚΛΗΤΙΚΗ. Ὑμνολογικό καί αὐτό βιβλίο πού
περιέχει τήν Ὀκτώηχο, τήν ἀκολουθία δηλαδή τῶν Κυριακῶν διευρημένη
γιά ὁλόκληρη τήν ἑβδομάδα, πάλι κατά τούς ὀκτώ ἤχους. Οἱ ἡμέρες τῆς
ἑβδομάδας εἶναι ἀφιερωμένες ὡς ἑξῆς: Ἡ Δευτέρα στούς Ἀγγέλους μέ
τούς κατάλληλους ὕμνους, ἡ Τρίτη στόν Τίμιο Πρόδρομο, ἡ Τετάρτη καί ἡ
Παρασκευή στόν Τίμιο Σταυρό τοῦ Κυρίου, ἡ Πέμπτη στούς Ἀποστόλους
καί τόν Ἅγιο Νικόλαο καί τό Σάββατο στούς Μάρτυρες καί στούς
κεκοιμημένους. Καί αὐτές οἱ κατά τούς ὀκτώ ἤχους ὅμοιες ἀκολουθίες
ἀνακυκλοῦνται καθ’ ὅλον τό ἔτος καί ψάλλονται κατά τόν ἑσπερινό καί
τόν ὄρθρο, ὅταν δέν εἶναι ἑορτή ἤ μνήμη ἑορταζομένου Ἁγίου. Τίς λοιπές
ἡμέρες συμψάλλονται μέ τήν ἀκολουθία τοῦ Μηναίου, τοῦ Τριῳδίου ἤ τοῦ
Πεντηκοσταρίου σύμφωνα μέ τίς ὁδηγίες τοῦ Τυπικοῦ. Τό περιεχόμενο
τῆς Παρακλητικῆς εἶναι ποικίλης προέλευσης καί ποιότητας, διαφόρων
ἐποχῶν καί διαφόρων ὑμνογράφων ἀνωνύμων ἤ ἐπωνύμων. Ἐπωνύμως
φέρονται τροπάρια καί κανόνες τῶν ὑμνογράφων Θεοφάνους καί Ἰωσήφ.
Γενικῶς, σέ ἕνα λειτουργικό βιβλίο έμπεριέχεται ἡ «Ὀκτώηχος ἡ μεγάλη
ἤ Παρακλητική» (καθηγητής Φουντούλης).
Θά συνεχίσουμε, ὅμως, σύν Θεῷ, στό ἑπόμενο κήρυγμα. ΑΜΗΝ!   Πηγή: Ιερά Μητρόπολη Χίου