ΤΟ ΚΗΡΥΓΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
Ἀριθμός 18
ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΣΑΜΑΡΕΙΤΙΔΟΣ
10-05-2026

ΤΟ ΛΕΒΗΤΑΡΙΟ Η΄ ΖΕΟΝ. Τό λεβητάριο, ἀδελφοί μου, εἶναι
ὑποκοριστικό τοῦ λέβητος. Αὐτό εἶναι ἕνα μικρό μετάλλινο σκεῦος,
πού χρησιμοποιεῖται γιά τήν μεταφορά θερμοῦ ὕδατος, τό ὁποῖο,
κατά τήν ὥρα τῆς Θείας Μεταλήψεως, ὁ λειτουργός ἐκχέει στό ἅγιο
Ποτήριο.
Ὁ Γερμανός Κων/λεως γράφει: «Τότε δέ κομίζεται ὕδωρ
θερμότατον εἰς μικρόν λεβητάριον, καί κιρνῶσιν ἐξ αὐτοῦ τά
προκείμενα ἐν τῇ ἁγίᾳ Τραπέζῃ εἴτε κρατῆρες, εἴτε ποτήρια εἶεν»
(Μυστ. θεωρ. PG 98, 449β). Καί ὁ Συμεών Θεσ/νίκης κάνει λόγο γιά
τό «ζέον ὕδωρ». «Εἶτα καί ζέον ὕδωρ, (ὁ ἱερεύς) ἐκχέει τῷ ποτηρίῳ»
(Περί τοῦ ἱ. ναοῦ PG 155 σ. 711). Ὁ καθηγητής Ἰωάννης Φουντούλης
γράφει: «Ἡ πράξη αὐτή ὑφίσταται μόνον στό βυζαντινό λειτουργικό
τύπο». (Λειτουργική Α΄ σελ. 50). Ὁ Γερμανός, ὄχι μόνον πρῶτος
μνημονεύει «τό θερμότατον ὕδωρ καί τό μικρόν λεβητάριον», ἀλλά
καί συμβολίζει τήν πράξη αὐτή λέγοντας ὅτι «τό θερμότατον ὕδωρ»
στό καιρό τῆς μεταλήψεως «τέλειον τόν τύπον τοῦ μυστηρίου
ἀναπληροῖ» «καθώς αὐτοί, πού μεταλαμβάνουν ἀπό τό χεῖλος τοῦ
Ποτηρίου, εἶναι σάν νά ἐγγίζουν τήν ἴδια τήν ζωοπάροχον πλευράν».
Καί συνεχίζει λέγοντας: «Ταῦτα καί θύρα τίς ἐστι, πρός τήν τῆς
Τριάδος πίστιν τε καί ἐπίγνωσιν», γιατί «τρεῖς εἰσίν οἱ μαρτυροῦντες,
τό πνεῦμα, τό ὕδωρ καί τό αἷμα». Ἐπίσης λέγει ὅτι «καί διά τήν
θερμότητα δηλοῖ τήν ζέσιν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος». Τήν ἴδια ἀνάλυση
καί μυστική ἔννοια δίνει καί ὁ Θεόδωρος Ἀνδίδων. Ὁ Νικόλαος
Καβάσιλας βλέπει στήν ἔκχυση τοῦ ζεστοῦ ὕδατος «τά στοιχεῖα τοῦ
μυστηρίου νά σημαίνεται» δηλαδή «ἡ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἐπιδημία
εἰς τήν Ἐκκλησίαν». Καί συνεχίζει: «Τό ὕδωρ αὐτό, μέ τό νά εἶναι
ὕδωρ ἀκριβῶς καί νά μετέχῃ τοῦ πυρός σημαίνει τό Ἅγιον Πνεῦμα...
Ἡ στιγμή αὐτή τῆς λειτουργίας σημαίνει τή στιγμή ἐκείνη τῆς
Πεντηκοστῆς». Ἐδῶ ὁ Καβάσιλας βλέπει τήν τελετουργία τοῦ
ζέοντος ὕδατος, ὡς εὐχαριστηριακή Πεντηκοστή (τό ζέον ὕδωρ =
ὕδωρ καί πῦρ, εἰκόνες τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, μέσα στό Ποτήριο, πρίν
ἀπό τή Μετάληψη). Ὁ Παῦλος Εὐδοκίμωφ γράφει: «Στήν καρδιά
κάθε μυστηρίου βρίσκεται ἡ Πεντηκοστή του, ἡ κάθοδος τοῦ Ἁγίου
Πνεύματος. Εἶναι ἡ ὁμολογία τῆς ὀρθόδοξης πίστεως, γιά τό ρόλο
τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, στήν οἰκονομία τῆς σωτηρίας καί τῆς
τριαδικῆς ἰσορροπίας». Ὁ κ. Φουντούλης συμπληρώνει: «Ἡ πράξη
αὐτή ἀποσκοπεῖ στό νά ἐξάρει εἴτε τήν ἀφθαρσία τοῦ σώματος τοῦ
Κυρίου, εἴτε τήν ζέση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, εἴτε τήν ἐκ νεκρῶν
ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ - σῶμα καί αἷμα ζῶντος Χριστοῦ». Τέλος
ὁ Ἰ. Μεσολορᾶς γράφει: «Τό ζέον ὕδωρ συμβολίζει τήν θέρμην τῆς
ψυχῆς, μεθ’ ἧς δέον νά κοινωνήσωσιν οἱ πιστοί τῶν Ἀχράντων
Μυστηρίων» (Ἐγχειρ. Λειτουργικῆς σελ. 166).
Η ΜΟΥΣΑ. Ἀπό τό «μάσσω = σπογγίζω). Πεπλατισμένος
σπόγγος χρησιμοποιούμενος γιά τή μεταφορά τῶν μερίδων στό ἅγιο
Ποτήριο, ἀπόμαξη (καθαρισμός) τοῦ δισκαρίου καί τοῦ εἰλητοῦ, μέσα
στό ὁποῖο, ὅταν διπλώνεται αὐτό, τοποθετεῖται ἡ μοῦσα.
ΤΟ ΜΑΚΤΡΟ. Τό μάκτρο εἶναι ἕνα κόκκινο ἤ πορφυρό μαντήλι
πού κρατᾶ ὁ ἱερέας στή βάση τοῦ Ἁγίου Ποτηρίου κατά τή
θεία Μετάληψη. Οἱ πιστοί τό κρατοῦν μέ εὐλάβεια ἀνοικτό καί
ἀπλωμένο λίγο κάτω ἀπό τά χείλη τους προσέχουν νά μή πέσει
κάτι ἀπειροελάχιστο ἀπό τό Σῶμα καί τό Αἷμα τοῦ Κυρίου. Τό
χρησιμοποιοῦν καί οἱ Κληρικοί κατά τή θεία μετάληψη. Τό μάκτρο
συμβολίζει τήν χλαμύδα μέ τήν ὁποία ἔντυσαν τόν Χριστό οἱ
στρατιῶτες καί ἡ ὁποία ποτίστηκε ἀπό τό Πανάγιο Αἷμά Του,
καθώς ἔρρεε ἀπό τό μαστιγωμένο Σῶμά Του.
ΤΟ ΑΡΤΟΦΟΡΙΟ. Αὐτό εἶναι ἕνα εὐπρεπές σκεῦος σέ σχῆμα
μικροῦ ναϋδρίου, ξύλινο ἤ μεταλλικό (ἐπιχρυσωμένο ἤ
ἐπασημωμένο) καί εἶναι διακοσμημένο μέ διάφορες ἀνάγλυφες
παραστάσεις. Τοποθετεῖται στό κέντρο - ἐπάνω μέρος τῆς Ἁγίας
Τραπέζης καί συμβολίζει τό θρόνο τοῦ Θεοῦ. Μέσα σέ αὐτό
φυλάσσεται ὁ Ἀμνός - ὁ Ἅγιος Ἄρτος - ἐμποτισμένος στό Αἷμα τοῦ
Κυρίου πού ἁγιάζεται τή Μεγάλη Πέμπτη κατά τήν τέλεση τῆς
Θείας Λειτουργίας καί στή συνέχεια τεμαχίζεται σέ ψιχία πού
ἀποξηραίνονται καί φυλάσσονται γιά νά χρησιμοποιεῖται καθ’ ὅλο
τό ἔτος προκειμένου νά μεταλαμβάνουν οἱ πιστοί σέ ἔκτακτες
περιπτώσεις, ὅταν δέν εἶναι εὔκολο νά τελεσθεῖ Θεία Λειτουργία
π.χ. ἑτοιμοθάνατοι.
Ὁ Νικηφόρος Θεοτόκης γράφοντας γιά τόν τρόπο διατήρησης
τοῦ Ἁγίου Ἄρτου στό Ἀρτοφόριο, συνιστᾶ νά φυλάσσεται ὁ Ἅγιος
Ἄρτος «ἐν τόπῳ ἀνίκμῳ καί ἀνύγρω καί πρός διατήρησιν ἐπιτηδείῳ,
καθάπερ καί τό προτυποῦν αὐτόν μάννα». Ἐπίσης, προσθέτει:
«Ἄπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ, κατά τήν Ἁγίαν Πέμπτην, ἁγιάζει μέν τόν
διατηρηθησόμενον τῆς Εὐχαριστίας ἄρτον ὁ ἱερεύς, μεταλαμβάνει δέ
τόν κατά τό παρελθόν ἔτος προαγιασθέντα σῷον δέ καί καθαρόν,
ἄσπιλον καί ἀνεπηρέαστον. Καί ἐν τόπῳ δέ ἐπιτηδείῳ ἐγκλείουσιν,
ὅς ἐστίν ἡ ἐν τῇ Θείᾳ Τραπέζῃ «κιβωτός». Τό ἀρτοφόριο ὀνομάζεται
καί «πυξίον» «περιστέριον», λόγῳ κατασκευῆς καί «κιβωτός» κατά
συμβολισμό. Ὄντως τό Ἅγιο Ἀρτοφόριο, περιέχοντας τήν σάρκα καί
τό αἷμα τοῦ Χριστοῦ, τοποθετημένο πάνω στήν Ἁγία Τράπεζα, τήν
μεταμορφώνει σέ τάφο Χριστοῦ, πού ἡ δύναμη τῆς Ἀναστάσεώς Του
συνέτριψε, ἅπαξ διαπαντός, τόν θάνατο.
Ἀρτοφόριο (μικρό) ὀνομάζεται καί ἀνάλογο σκεῦος, στό ὁποῖο
διατηρεῖται ὁ Ἅγιος Ἄρτος κατά τή Μεγάλη Τεσσαρακοστή γιά τήν
τέλεση τῆς Προηγιασμένης Λειτουργίας. Ἐδῶ ὁ ἱερέας ἐξάγει καί
ἄλλους Ἁγίους Ἄρτους στήν Προσκομιδή καί τούς τοποθετεῖ στό
Δισκάριο στή Λειτουργία τῆς Κυριακῆς ἤ καί τοῦ Σαββάτου.
Στή διάρκεια τοῦ «Κοινωνικοῦ» τούς ἐμβαπτίζει ἤ τούς χρίει μέ
Αἷμα Χριστοῦ ἀπό τό Ἅγιο Ποτήριο καί τούς τοποθετεῖ γιά φύλαξη
στό ἱερό σκεῦος.
Θά συνεχίσουμε ὅμως, πρῶτα ὁ Θεός, στό ἑπόμενο
κήρυγμα. ΑΜΗΝ!    Πηγή: Ιερά Μητρόπολη Χίου