ΤΟ ΚΗΡΥΓΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
Ἀριθμός 16
ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΜΥΡΟΦΟΡΩΝ
26-04-2026

ΤΟ ΑΓΙΟ ΔΙΣΚΑΡΙΟ. Αὐτό, ἀδελφοί μου, εἶναι ἕνα κυκλοτερές
ἀβαθές μικρό δισκάριο γιά τόν ἄρτο τῆς Θείας Εὐχαριστίας. Στόν
ἐπιφανειακό του κύκλο εἰκονίζεται κάποιες φορές ὁ Χριστός καί
κυκλόθεν αὐτοῦ ἡ ἐπιγραφή «ΛΑΒΕΤΕ ΦΑΓΕΤΕ, ΤΟΥΤΟ ΕΣΤΙ ΤΟ
ΣΩΜΑ ΜΟΥ». Σ’ αὐτό τίθεται ὁ ἀμνός, ὁ ὁποῖος καί ἁγιάζεται κατά
τόν καθαγιασμό. Σέ αὐτό τοποθετοῦνται ἡ μερίδα τῆς Θεοτόκου, τῶν
ἐννέα ταγμάτων, τῶν ἁγίων καί τῶν ζώντων καί τεθνεώτων πιστῶν
ἀπό τά πρόσφορα. Σέ αὐτό τίθενται καί οἱ μερίδες τῶν λειψάνων τῶν
ἁγίων κατά τά ἐγκαίνια τοῦ ναοῦ (Ἰ. Φουντούλη – Λειτουργική).
Ἐπάνω στό Δισκάριο τῆς Προθέσεως ἀποκαθίσταται ἡ τέλεια μορφή
τῆς Ἐκκλησίας, πού καλύπτει τόν οὐρανό καί τή γῆ, τούς ζῶντας
ἀκόμη καί τούς κεκοιμημένους.
Τό «Ἀρνίον» εἰσέρχεται μέσα στήν ἱστορία, ἀναφαίρεται σέ ἕνα
σημεῖο τοῦ χώρου καί τοῦ χρόνου, παίρνει τή μορφή τοῦ Παιδιοῦ:
Ἔχομε τή Γέννηση «οὕτω τοιγαροῦν ἀφίεται τό θεῖον σῶμα ἐν τῇ
προθέσει, ὥσπερ ἐν Βηθλεέμ, ὅπου γεγέννηται ὁ Χριστός», γράφει ὁ
Ἅγιος Γερμανός. Καί ὁ ἱερός Καβάσιλας προσθέτει: «Καί τόν ἄρτον
θείς ὁ ἱερεύς ἐν τῷ ἱερῷ πίνακι, ἐκεῖνα ποιεῖ καί λέγει δι’ ὧν αὐτή ἡ
θυσία καί ὁ τοῦ Κυρίου θάνατος καταγγέλεται». Ὡς πρός τήν ὕλη, τό
Ἅγιο Δισκάριο, ἀποτελεῖται ὁμοίως μέ ἐκείνη τήν ὕλη τοῦ Ἁγίου
Ποτηρίου. Τό Ἅγιο Δισκάριο διακοσμεῖται λαμπρῶς ὅπως καί τό Ἅγιο
Ποτήριο.
Κατά τόν Γερμανό τό Ἅγιο Δισκάριο εἶναι ἡ κλίνη στήν ὁποία
«τό σῶμα τοῦ Κυρίου, ὑπό τοῦ ἱερέως καί τοῦ διακόνου
κατασκευάζεται». Αὐτοί δέ ἐπέχουν θέση Ἰωσήφ καί Νικοδήμου πού
κήδευσαν τόν Χριστό (Μυστ. θεωρ. PG 98,σ 397B). Ὁ ἴδιος ἑρμηνευτής
λέγει πώς τό δισκάριο ἑρμηνεύεται «κύκλος οὐρανοῦ», ὅπου ὁ
Χριστός ἐπιφέρεται», καί μάλιστα ἐμφανίζει, σέ μικρή περιγραφή,
«τόν νοητόν ἥλιον, Χριστόν, ἐν τῷ ἄρτῳ ὁρώμενον». Κατά τόν
Συμεών Θεσσαλονίκης συμβολίζει τόν οὐρανό, «τυποῖ τόν οὐρανόν»,
γι’αὐτό εἶναι καί «κυκλοτερής» καί τήν ὥρα αὐτή «κατέχει τόν τοῦ
οὐρανοῦ Δεσπότην» (Περί τῆς Θ. Λειτ. PG 155).
Ὁ καθηγητής Πανώτης συμπληρώνει ἀναφερόμενος στό
χωρίο τοῦ Ματθαίου, γιά τόν πολλαπλασιασμό τῶν πέντε ἄρτων:
«Ὁ Κύριος ἀφοῦ ἐσήκωσε τά μάτια Του εἰς τόν οὐρανόν καί ἀφοῦ
ἔκοψε τούς ἄρτους, τούς ἔδωκεν εἰς τούς μαθητάς καί οἱ μαθηταί
στά πλήθη τοῦ λαοῦ» (Ματθ. 14,19). Τό ἴδιο ἐπαναλαμβάνουν καί
οἱ λειτουργοί μέ ἕνα μικρότερο σκεῦος (τό δισκάριο) ἀντί κοφινιοῦ
(Ἀριστ. Πανώτης «Τά Δεσποτικά τοῦ Χριστοῦ σκεύη).
Ὁ π. Κων. Καλλίνικος, στό βιβλίο του «Ὁ χριστιανικός ναός
καί τά τελούμενα ἐν αὐτῷ», σημειώνει: Φρικίασις δέ μᾶς
καταλαμβάνει ὅταν ἀναγιγνώσκωμεν, ὅτι κατά τήν ἅλωσιν τῆς
Κωνσταντινουπόλεως οἱ Τοῦρκοι περιΰβριζαν τά ἱερά σύμβολά μας,
ἐν συμποσίοις καθήμενοι καί διαφόρους ὀπώρας ἐκ τῶν ἱερῶν
Δίσκων ἐσθίοντες καί τόν ἄκρατον οἷνον πίνοντες ὑπό τῶν ἱερῶν
κρατήρων (ποτηρίων). Βεβαίως εἰς κρισιμωτάτας δεινάς περιστάσεις
τοῦ Γένους ἦτο δυνατόν τά ἱερά σκεύη νά ἀπαλλοτριωθῶσι τοῦ ναοῦ
των καί νά κοσμοποιηθῶσιν· ἀλλά τοῦτο, ἀφοῦ προηγουμένως
ἀνελύετο εἰς μέταλλον. Καί συνεχίζει ὁ π. Κων. Καλλίνικος:
Ἡ Ἐκκλησία ἦλθεν ἐπίκουρος εἰς ἐπείγουσας ἀνάγκας
ἀπογυμνουμένη τοῦ καλλίστου κόσμου της, διά νά δείξει ὅτι ἐν τῇ
σφαῖρα τοῦ πνεύματος ὑπάρχει τι ἀνώτερον καί αὐτῶν τῶν
Δισκοποτήρων, ἡ αὐτοθυσία δηλαδή ἥν ἀποπνέει ἡ θυσία τοῦ
Σταυροῦ. Ἔτσι ἔπραξε ὁ Ἅγιος Ἀμβρόσιος ὅταν ἀπελευθέρωσε
αἰχμαλώτους ἀπό τούς Γότθους. Ὁ Ἡράκλειος, συνενοῦντος τοῦ
Πατριάρχου Σεργίου, ἀνέλυε τά ἱερά σκεύη ὑπέρ τῶν μαχῶν. Τό 1203
τό ἴδιο ἔκανε ἡ Πολιτεία «διά τήν τῶν Λατίνων ἄμυναν». Ἀλλά καί
ὁ Κων/νος Παλαιολόγος προσέτρεχεν εἰς τό αὐτό θλιβερόν μέσον,
ἀγωνιζόμενος νά ἀνακόψει, πλήν εἰς μάτην, τόν ὑπερχειλίσαντα τοῦ
τουρκικοῦ ὀλέθρου χείμαρρον. Καί ὅπως γράφει ὁ ἱστορικός Φρατζῆς
«καί μή τις ἐγκαλέσει ἡμᾶς ὡς ἱεροσύλους· ἕνεκεν τῆς τοῦ καιροῦ
ἀνάγκης ἐγένετο», ὡς καί ὁ Δαβίδ «πεπονθώς, πεινάσας τούς ἄρτους
τῆς προθέσεως ἔφαγεν, ἅ οὐκ ἔξεστι φαγεῖν εἰ μή τοῖς ἱερεῦσι
μόνοις». Ἀλλά καί στήν ἐθνική παλλιγγενεσία ἡ Ἐκκλησία πάλι
παρέδωσε τά ἱερά σκεύη της πρός εὐόδωσιν τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνα τῆς
ἀπελευθέρωσης.
Καί συνεχίζουμε τήν ἀναφορά μας γιά τά ὑπόλοιπα ἱερά σκεύη.
Η ΛΟΓΧΗ. Λόγχη ὀνομάζεται μικρό τεμάχιο σιδήρου
ἐπιχρυσομένου ἤ ἀσημομένου καί χρησιμεύει γιά τήν ἐξαγωγή τοῦ
Ἁγίου «Ἀμνοῦ», τή νύξη του καί τήν ἐξαγωγή τῶν μερίδων. Εἶναι
δηλαδή ἕνα κοπτικό ὄργανο (μαχαίρι) σέ σχῆμα λόγχης. Ὁ Γερμανός
Κωνσταντινουπόλεως μνημονεύει τήν λόγχη λέγοντας, ὅτι ὁ Χριστός
θυσίασε τό σῶμά Του ἄμωμο «σφαττόμενος τῇ λόγχῃ τήν πλευράν
αὐτοῦ ὡς ἀμνός». Ὁ Σωφρόνιος γράφει: «Τό καινόν σῶμα ὡς ἔκ τινος
κοιλίας καί αἱμάτων καί σαρκός τοῦ παρθενικοῦ σώματος, τοῦ ὅλου
ἄρτου φημί, παρά τοῦ ἱερέως διατέμνεται». Καί ὁ Συμεών
Θεσσαλονίκης γράφει ὅτι ὁ ἱερεύς, ἀφοῦ λάβει ἕναν ἀπό τούς ἄρτους
(πρόσφορο), «σφραγίζει τοῦτον μετά τῆς λόγχης σταυροειδῶς, τό
σωτήριον πάθος ἐξεικονίζων Χριστοῦ». Μετά «ἀνατέμνει ἐν τῇ
σφραγίδι τετραμερῶς τήν προσφοράν καί ἐκ πλαγίου τήν λόγχην
εἰσαγαγών, ἐκφέρει μετά τῆς σφραγῖδος τετραμερῆ ἄρτον καί εἰς τόν
δίσκον αὐτόν ἀποτίθησιν». Ὁ λειτουργός μέ τήν ἁγία λόγχη
τεμαχίζει τόν Ἀμνόν ἀπό τίς τέσσερις πλευρές τῆς σφραγίδος, τόν
ἀποχωρίζει ἀπό τήν προσφορά καί τόν τοποθετεῖ ἐπάνω στό Ἅγιο
Δισκάριο. Ἔτσι ὁ λειτουργός μέ τήν ἁγία λόγχη «γράφει ἐπάνω στόν
Ἀμνό» τό πάθος τοῦ Χριστοῦ. «Τά ὅσα γίνονται ἀπό τόν ἱερέα,
σημειώνει ὁ Καβάσιλας, εἶναι διήγηση ἔμπρακτος τῶν παθῶν καί
τοῦ θανάτου τοῦ Χριστοῦ. Στήν ἀκολουθία τῆς Μεγάλης Πέμπτης,
κατά τήν ἔξοδο τοῦ Σταυροῦ, ὁ ἱερεύς λέγει ἐμμελῶς: «Λόγχη
ἐκεντήθη ὁ Υἱός τῆς Παρθένου». Ἡ λόγχη μᾶς ὑπενθυμίζει τή λόγχη
τοῦ στρατιώτη, μέ τήν ὁποία κέντησε τήν πλευρά τοῦ ἐσταυρωμένου
Κυρίου καί ἀπό τήν ὁποία «ἐξῆλθεν αἷμα καί ὕδωρ» (Ἰω. 19,34).
Τό συμβολισμό αὐτό ἐπαναλαμβάνει καί ὁ Γερμανός λέγοντας:
«Ἡ δέ λόγχη, ἀντί τῆς κεντησάσης τήν πλευράν τοῦ Κυρίου» (Μυστ.
θεωρία PG.98.σ 395). Καί ὁ Συμεών Θεσσαλονίκης γράφει: «Εἶτα διά
τῆς λόγχης, ἐκτυπούσης ἐκείνην, δι’ ἧς ἐτρώθη ὁ Κύριος». Καί ἡ νύξη
στόν «Ἀμνό» τῆς προσφορᾶς συμβολίζει «ὅσα δή εἰς τό σωτήριον
σῶμα τοῦ Σωτῆρος ἐγένετο». Ἡ συνέχεια ὅμως, Θεοῦ θέλοντος,
στο ἑπόμενο κήρυγμα. ΑΜΗΝ!   Πηγή: Ιερά Μητρόπολη Χίου